ساخت قید زمان در زبان آلمانی
برای اینکه بگویید «صبحها چای مینوشم»، «یکشنبهها فوتبال بازی میکنم» یا «شبها زود میخوابم»، به کلماتی نیاز دارید که تکرار یک عمل در بازههای زمانی مشخص را نشان دهند. این کلمات که در دستور زبان آلمانی قید زمان (Temporaladverbien) نامیده میشوند، بر زمان بروز حالت یا عمل دلالت میکنند. در حالی که قیدهای زمانی متنوعی در آلمانی وجود دارد (مانند jetzt, bald, gestern که مستقیماً از ریشههای دیگر ساخته شدهاند)، گروه بسیار جالب و قاعدهمندی از آنها مستقیماً از اسمهای زمان مشتق میشوند. در این مقاله، تمرکز خود را بر این گروه خاص میگذاریم و یاد میگیریم چطور با یک تغییر کوچک در انتهای اسمهای آشنا، قیدهای پرکاربرد و طبیعی بسازیم.
۱- قید زمان چیست و چه کمکی به جمله میکند؟
پیش از آنکه سراغ فرمول ساخت برویم، بیایید دقیقاً بدانیم قید زمان چه نقشی دارد. قیدهای زمان به سوالاتی مانند Wann? (کی؟)، Wie oft? (چند وقت یک بار؟) و Wie lange? (چه مدت؟) پاسخ میدهند. آنها میتوانند یک نقطه زمانی مشخص (gestern، heute)، یک بازه زمانی (lange، seitdem) یا یک تکرار منظم را نشان دهند. این گروه سوم، یعنی قیدهای بیانکننده تکرار، موضوع اصلی بحث ما هستند. برای آشنایی با انواع دیگر قیدهای تکرار، مقاله قیدهای تکرار در زبان آلمانی میتواند مکمل خوبی باشد.
قیدهایی که از اسم مشتق میشوند، دقیقاً برای بیان انجام مکرر یک کار در آن بازه زمانی خاص طراحی شدهاند. مثلاً morgens یعنی «صبحها، هر صبح» و sonntags یعنی «یکشنبهها، هر یکشنبه». این ظرافت معنایی، جمله شما را بسیار طبیعیتر میکند.
۲- فرمول طلایی: اسم زمان + s
راز ساخت این قیدهای کاربردی در یک پسوند ساده نهفته است: s-. کافیست این s را به انتهای اسمهایی که به مفهوم زمان اشاره دارند اضافه کنید. با این کار، سه اتفاق همزمان رخ میدهد:
- تغییر نقش گرامری: کلمه از یک اسم (Nomen) به یک قید (Adverb) تبدیل میشود.
- تغییر املایی: حرف اول کلمه دیگر با حرف بزرگ نوشته نمیشود (مگر در ابتدای جمله).
- تغییر معنایی: معنا از «آن بازه زمانی مشخص» به «در طول آن بازه زمانی، به طور مکرر» تغییر میکند.
این قاعده برای بخشهای روز و روزهای هفته به طور کامل و بدون استثنا عمل میکند. برای مرور اسمهای زمان و حروف تعریف آنها، مقاله حروف اضافه زمان در زبان آلمانی به شما کمک میکند.
۳- ساخت قید از بخشهای روز
بخشهای مختلف روز از جمله پرکاربردترین اسمهایی هستند که با این فرمول به قید تبدیل میشوند. به کمک این قیدها میتوانید عادتهای روزمره خود را در زمانهای مشخص توصیف کنید:
der Morgen (صبح) + s = morgens (صبحها)
der Vormittag (پیشازظهر) + s = vormittags (پیشازظهرها)
der Mittag (ظهر) + s = mittags (ظهرها)
der Nachmittag (بعدازظهر) + s = nachmittags (بعدازظهرها)
der Abend (عصر) + s = abends (عصرها)
die Nacht (شب) + s = nachts (شبها)
حالا ببینیم این قیدها چطور در جملههای واقعی به کار میروند. به روانی و طبیعی بودن این جملات دقت کنید:
Morgens trinke ich immer einen Kaffee. (صبحها همیشه یک قهوه مینوشم.)
Vormittags bin ich am produktivsten. (پیشازظهرها بیشترین بازدهی را دارم.)
Nachmittags gehe ich oft spazieren. (بعدازظهرها اغلب پیادهروی میروم.)
Abends sehen wir fern. (عصرها تلویزیون تماشا میکنیم.)
Nachts schlafen die Kinder. (شبها بچهها میخوابند.)
۴- ساخت قید از روزهای هفته
دقیقاً با همین فرمول، میتوانید از تمام روزهای هفته قید بسازید و برنامههای ثابت هفتگی خود را بیان کنید. این ساختار برای بیان عادتها و روتینهای هفتگی فوقالعاده کاربردی است:
der Montag (دوشنبه) + s = montags (دوشنبهها)
der Dienstag (سهشنبه) + s = dienstags (سهشنبهها)
der Mittwoch (چهارشنبه) + s = mittwochs (چهارشنبهها)
der Donnerstag (پنجشنبه) + s = donnerstags (پنجشنبهها)
der Freitag (جمعه) + s = freitags (جمعهها)
der Samstag (شنبه) + s = samstags (شنبهها)
der Sonntag (یکشنبه) + s = sonntags (یکشنبهها)
و مثالهایی در جمله برای درک بهتر کاربرد آنها در مکالمه واقعی:
Montags beginnt die Schule um 8 Uhr. (دوشنبهها مدرسه ساعت ۸ شروع میشود.)
Mittwochs habe ich Klavierunterricht. (چهارشنبهها کلاس پیانو دارم.)
Freitags gehen wir immer essen. (جمعهها همیشه بیرون غذا میخوریم.)
Sonntags schlafe ich lange. (یکشنبهها زیاد میخوابم.)
Samstags spiele ich mit meinen Freunden Fußball. (شنبهها با دوستانم فوتبال بازی میکنم.)
۵- سایر اسمهای زمان که با همین قاعده قید میشوند
این فرمول جادویی s- فقط به بخشهای روز و روزهای هفته محدود نیست. سایر اسمهای مرتبط با زمان نیز میتوانند با افزودن s- به قیدهای کاربردی تبدیل شوند. در جدول زیر چند نمونه مهم و پرکاربرد را میبینید:
| اسم پایه | قید ساختهشده | معنا |
|---|---|---|
| der Wochentag | wochentags | روزهای هفته |
| der Werktag | werktags | روزهای کاری |
| der Feiertag | feiertags | روزهای تعطیل |
| der Monat | monats | ماهها، هر ماه |
Wochentags stehe ich früh auf. (روزهای هفته زود بلند میشوم.)
Werktags fahre ich mit der U-Bahn. (روزهای کاری با مترو میروم.)
Feiertags bleiben die Geschäfte geschlossen. (روزهای تعطیل مغازهها بسته میمانند.)
۶- تفاوت ظریف با حالت جمع و عبارات مشابه
نکته بسیار مهمی که زبانآموزان گاهی با آن دچار اشتباه میشوند، تفاوت میان قید زمان ساختهشده با s و حالت جمع اسم است. به این مثال دقت کنید:
Montags gehe ich schwimmen. (یکشنبهها [هر یکشنبه] شنا میروم.) — قید با s
An den Montagen gehe ich schwimmen. (در روزهای دوشنبه شنا میروم.) — اسم جمع با حرف اضافه
در جمله اول، montags یک قید است و مستقیماً تکرار منظم عمل را نشان میدهد. در جمله دوم، Montagen جمع بستهشده Montag است و با حرف اضافه an و حرف تعریف den به کار رفته. هر دو جمله معنای مشابهی دارند، اما شیوه بیان متفاوت است. استفاده از قید با s کوتاهتر، رایجتر و در مکالمههای روزمره بسیار طبیعیتر است. برای یادآوری نحوه جمع بستن اسامی، مقاله جمع بستن اسامی در زبان آلمانی را ببینید.
برای آشنایی بیشتر با گرامر زبان آلمانی و تمرین تعاملی، میتوانید بر روی این لینک کلیک کنید. این وبسایت با ارائه مقالات رایگان و تمرینهای تعاملی، به شما کمک میکند تا گرامر آلمانی را به سادگی و با لذت بیاموزید.
